İzmir Körfezi’nin koku sorununu çözemeyen “başarılıyım” diyemez

Tam 26 yıl önceydi. Dönemin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Burhan Özfatura, Büyük Kanal Projesi’nin en önemli ayaklarından biri olan Çiğli’deki arıtma tesislerinin açılışını yapmıştı.

İzmir için tarihi bir gündü ve 30 Mart 1999 seçimlerine sadece 1 ay vardı.

Arıtma tamamdı ama kanalizasyon sularını taşıyacak borular ortada yoktu. Özellikle Konak ile Üçkuyular arasında bir metre boru döşenmemişti. Güzelbahçe’de atıklar foseptikle toplanıyordu.

Merhum Ahmet Piriştina İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı görevine gelir gelmez ilk olarak bu meseleyi ele aldı.

Önünde iki seçenek vardı. Ya ayrık sistem denen yağmur suları ve kanalizasyon suları ayrı ayrı döşenecekti. Ama bu iş en az 25 yıl sürecekti. Ya da aynı borulardan hem kanalizasyon hem de yağmur suları akacak ve 3 yıl içinde sistem çalışacaktı. Çok büyük yağmurlarda yılda en fazla 20-25 gün Körfez’e kirlilik akışı olacaktı.

Piriştina birinci seçenekte karar kıldı. 3 yıl içinde sistemi tamamlayıp Körfez’e 365 gün kirli su vermektense yılda 20-25 vermeyi seçti. Ama bu arada yağmur suyu hatları hızla yapılacak ve en geç 10 yıl içinde pis su kanalı ile yağmur suyu kanalları tamamen ayrılacaktı.

Yoğun çalışmalardan sonra Büyük Kanal Projesi Kasım 2002’de tamamlanarak devreye alındı.

Sistem o günlerde mükemmel çalışıyordu. Hatta Ahmet Piriştina 2004 yılı yerel seçimleri öncesi adaylığını Halkapınar’daki Meles Deltası’nda açıkladı. Evet yanlış duymadınız bugün arabayla geçerken bile koku nedeniyle bir an önce uzaklaşmak istediğimiz Meles Deltası’nda o gün hem de köfte partisiyle adaylık açıklaması yaptı Piriştina.

Ne yazık ki Ahmet Piriştina’nın ömrü yağmur suyu hatlarının tamamlanmasına yetmedi.

***

Büyük Kanal Projesi o yıllarda büyük oranda görevini yapıyordu. Ama 2008 yılından itibaren bu durum değişti. İzmir Körfezi çevresindeki koku yavaş yavaş kendisini yeniden hissettirmeye başladı.

Piriştina’dan sonra göreve gelen Aziz Kocaoğlu ve Tunç Soyer de gerçekten Körfez’in temiz olması ve kokmaması için çok çalıştı. Paket arıtmalar, dere temizlikleri, arıtma tesisinde düzenlemeler yapıldı.

Ama olmadı. İzmir’de 2024 yerel seçimleri öncesi yine en önemli tartışma koku sorunuydu.

Siyaset ironilerle doludur. Bugün CHP İzmir Milletvekilli olan Ümit Özlale, o tarihlerde İYİ Parti’den İzmir Büyükşehir Belediye Başkan adayıydı. Özlale, o tarihlerde Körfez’in kokmaması için parfüm sıkıldığını iddia ediyordu.

Ama iklim değişti. Özlale İYİ partiden ayrılıp CHP’ye geçti. Geçen pazartesi Çiğli Arıtma Tesislerinde 4’üncü faz açılışı vardı. Özlale en ön sırada İZSU Genel Müdürü Gürkan Erdoğan ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın Körfez için yaptıklarını alkışlayanlar arasındaydı.

Burhan Özfatura, Çiğli’deki Arıtma Tesisini açarken izleyen gazeteciler arasında ben de vardım. Ahmet Piriştina Büyük Kanal Projesi’ni açarken ve Meles Deltası’nda “İzmir’deki kokuyu bitirdik” deyip adaylığını ilan ederken de izleyen gazeteciler arasındaydım.

Pazartesi günü İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın 4’üncü faz açılışını da gazeteci olarak izledim.
 

Sadece 4’üncü fazın 1 milyar lira maliyeti olduğunu açıkladı Cemil Tugay. Büyük Kanal Projesi’ne bugüne kadar 100 milyar liranın üzerinde para harcandı.

Bu paranın tamamı İzmirlilerin ödediği su faturalarıyla finansa edildi.

Bu ülkede adı “Çevre” ile başlayan bir Bakanlık var. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı daha geçen yıl İzmit Körfez’inin temizliğini üstlendi.

Ama aynı bakanlık İzmir Körfezi’nin temizliği için 1 lira bile bütçe ayırmadı.

Dünyanın en büyük çevre projesi olan Büyük Kanal için İzmirliler son 30 yılda maddi ve manevi tüm bedelleri ödedi.

Buna rağmen genel yönetimin kayıtsızlığı, yerel yönetimlerin de ağır maliyetlere rağmen tam olarak bir sonuca ulaşamaması nedeniyle sorun olduğu yerde duruyor.

***

Ünlü tarihçi ve coğrafyacı Strabon (MÖ 63-MS 23) Meles deltasına dikilmiş bir anıt üzerindeki yazıtta, 2 bin yıl önce Meles çayı ve İzmir’i (Smyrna) şöyle tanımlar: “Meles nehri kent surunun yanıbaşında akar. Kentte bir de gereğinde kapatılan bir liman bulunmaktadır. Ama Smyrna’nın pek de küçümsenmeyecek bir kusuru vardır; sokaklara taş döşeyen mühendisler yer altında bir kanalizasyon sistemi yapmayı ihmal etmişler. Bu nedenle pislik (koku) özelikle yağışlı havalarda yol yüzeyini kaplamaktadır.”

İzmir 2 bin yıldır koku sorunuyla boğuşuyor.  Son 33 yıllık süreçte yaşananlara gazeteci olarak ben de  şahitlik ettim.

İzmirliler bu kadar bedel ödemişken, Körfez’in koku sorununu çözemeyen genel yönetim de yerel yönetim de “başarılıyım” diyemez.

Benden söylemesi…