Sürdürülebilir Kent Estetiği ve Yerel Yönetimlerin Ekolojik Sorumlulukları: Güzelbahçe ve Urla Örnekleri

Giriş

Modern kent yaşamında belediyeler, bireyin doğumundan ölümüne kadar uzanan süreçte yaşam kalitesini doğrudan belirleyen en temel aktörlerdir. Toplumun yerel yönetimlerden beklentileri yalnızca yapısal ve bürokratik hizmetlerle sınırlı kalmayıp, sağlıklı, dengeli ve estetik bir çevrede yaşama hakkını da kapsamaktadır. Ancak kentsel çevre politikalarının hayata geçirilmesinde, dar hukuki kalıpların ötesine geçerek bilimsel gerçekliklerle ve doğanın kendi dinamikleriyle uyum yakalamak hayati bir zorunluluktur.[1]

Özellikle kıyı kentlerinde yürütülen peyzaj ve ağaçlandırma çalışmaları, sadece görsel bir tasarım unsuru değil, aynı zamanda harcanan kamu kaynaklarının etkinliği ve ekolojik sürdürülebilirlik açısından da bir sınav niteliğindedir.

1. Yerel Yönetimlerin Çevre Konusundaki Yasal Misyonu

Türkiye’de çevre sorunlarının çözümü ve yeşil alanların korunması görevi, doğası gereği merkezi idareden ziyade yerel yönetimlerin sorumluluk alanına bırakılmıştır.[2] Tarihsel süreç incelendiğinde, yerel yönetimlere mevzuatla verilen görevlerin temelinde belde sakinlerinin ortak, medeni ve sağlıklı ihtiyaçlarını karşılamak yatar.

Yasal mevzuatımız, belediyeleri kendi sınırları içindeki parkları, bahçeleri, fidanlıkları ve koruları kurmak, bunları fenni usullerle işletmek ve her türlü hasardan korumakla yükümlü kılmıştır.[3] Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin koordinasyonunda yürütülen bu hizmetler, kent halkının huzur, sağlık ve refahını doğrudan etkileyen birincil ödevler arasında yer almaktadır. Keza 3194 sayılı İmar Kanunu ve Kıyı Kanunu gibi düzenlemeler de sahil şeritlerinin doğal ve kültürel özelliklerini gözeterek koruma ve kamu yararına kullanma yetkisini yerel idarelerin omuzlarına yüklemiştir.[4]

2. Sahada Karşılaşılan Ekolojik Uyuşmazlıklar ve Kamu Kaynakları

Mevzuatın çizdiği bu net çerçeveye rağmen, uygulamada bazen doğanın tahrip gücü ile yerel ekosistemin gerçekleri göz ardı edilebilmektedir. Bunun en somut örnekleri bugün İzmir’in Güzelbahçe ve Urla ilçeleri arasındaki geçiş koridorunda gözlemlenmektedir.

Güzelbahçe Sahil Şeridi ve Palmiye Tercihi

Güzelbahçe Belediyesi sahil bölgesinde gerçekleştirilen yüksek maliyetli yetişmiş palmiye ağacı dikimleri, ne yazık ki deniz ekosisteminin getirdiği sert rüzgarlar, tuzluluk oranı ve dalga etkisi gibi çevre şartları tam anlamıyla analiz edilmeden hayata geçirilmiştir. Sonuç olarak, bu kıymetli ağaçların büyük bir kısmının kuruduğu, kalanların ise formunu kaybederek bozulmaya başladığı görülmektedir. Kıyı Kanunu'nun belediyelere verdiği "sahil şeritlerinin doğal özelliklerini gözeterek koruma" misyonu, popülist estetik kaygılardan ziyade o bölgeye uyum sağlayacak yerli ve dayanıklı bitki türlerinin seçilmesini zorunlu kılmaktadır.

Urla-Zeytinalanı Orta Refüj ve Sulama Sorunu

Benzer bir koordinasyon ve sürdürülebilirlik sorunu Güzelbahçe sınırından başlayıp Urla Zeytinalanı bölgesine uzanan orta refüjlerde yaşanmaktadır. Refüjlerde "Dikkat Sulama" tabelaları bulunmasına tezat olarak, düzenli ve fenni bir sulama yapılmadığı için yeşil alan dokusu tamamen bozulmuş ve buradaki palmiye ağaçları da ciddi zarar görmüştür. Levhaların varlığı idari bir niyet beyanı olsa da, uygulamanın sahaya yansımaması hem kamusal bütçenin israfına hem de kent estetiğinin zedelenmesine yol açmaktadır.

Sonuç ve Öneriler: Ortak Evimiz İçin Yapıcı Bir Çağrı

Anayasa’nın 56. maddesi, çevreyi geliştirmeyi, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemeyi hem devletin hem de vatandaşların ödevi olarak tanımlar. Çevreye karşı işlenen ihmaller veya hatalı mühendislik kararları, yalnızca soyut bir idari eksiklik değil; mağduru doğrudan tüm kent halkı (toplum) olan kolektif bir zarar doğurur.[5]

Güzelbahçe ve Urla Belediyelerimizin, geçmiş dönem uygulamalarından ders çıkararak şu yapıcı adımları atması kentimizin geleceği adına büyük önem arz etmektedir:

1. Ekolojik Planlama: Sahil şeritlerinde yüksek maliyetli egzotik türler yerine, denizin tahrip gücüne ve tuz serpintisine dayanıklı, bölgenin mikro klimasınauygun lokal bitki örtüsüne (örneğin maki türevleri, iğdelere veya tuzcul kıyı ağaçlarına) öncelik verilmelidir.

2. Akıllı Sulama Altyapısı: Urla Zeytinalanı örneğinde olduğu gibi, tabelalarla sınırlı kalan sulama süreçleri yerine, modern damlama veya otomatik zamanlayıcılı sulama sistemleri devreye alınmalı; dikilen canlı varlıkların takibi fenni araçlarla yapılmalıdır.

3. Katılımcı Yönetim: Kuruyan her ağacın halkın ödediği vergilerden karşılandığı unutulmamalı, sivil toplum kuruluşları ve üniversitelerin ziraat/peyzaj mimarlığı bölümleriyle iş birliği yapılarak projeler üretilmelidir.

Saygıdeğer yerel yöneticilerimizin, İzmir’in bu eşsiz doğasını koruma ve geliştirme vizyonuna sahip olduğuna inanarak; Güzelbahçe ve Urla kıyılarındaki bu canlı cansız bozulmaya ivedilikle müdahale edeceklerini ümit ediyoruz. Kentimize ve bütçemize gösterilecek bu hassasiyet, toplumun yerel yönetimlere olan güvenini ve aidiyet duygusunu daha da pekiştirecektir.

Dipnotlar

[1]: Zerrin Toprak, Kent Yönetimi ve Çevre Politikası, İzmir: Çevre Kitapları, 2001, s. 227.

[2]: Kemal Görmez, Çevre Sorunları ve Yerel Yönetimler, Ankara: Gazi Kitabevi, 2003, s. 135. 

[3]: Kemal Görmez, "Yerel Yönetimlerin Çevre Görevleri", Amme İdaresi Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 3, 1992, s. 483. (Ayrıca mülga 1580 sayılı ve yürürlükteki 5393 sayılı Belediye Kanunu amir hükümleri gereğince).

[4]: Görmez, a.g.e., 2003, s. 172. [^5]: Toprak, a.g.e., 2001, s. 229-230.