İrlanda'da cinsiyetçi Anayasa'ya karşı referandum kararı

Kerem Yeğinboy/Egeligazete-İrlanda vatandaşları, İrlanda anayasasında yer alan "evdeki kadın" maddesinin değiştirilip değiştirilmemesi konusunda referandumda oy kullanacak. 1937'den kalma bu madde şunu belirtmektedir: "Devlet, kadının ev içindeki yaşamıyla Devlete, onsuz kamu yararının sağlanamayacağı bir destek verdiğini kabul eder." Madde şöyle devam etmektedir: "Bu nedenle Devlet, annelerin ekonomik zorunluluklar nedeniyle evdeki görevlerini ihmal ederek çalışmak zorunda kalmamalarını sağlamaya çalışır."

Başlangıçta bu hükmün amacı, o zamanlar neredeyse sadece anneler tarafından sağlanan evdeki bakımın önemini kabul etmekti. Amaç, annelerin evde kalabilmelerini ve maddi nedenlerden dolayı çalışmaya zorlanmamalarını sağlamaktı.

Ancak bu ifadenin ima ettiği devlet yardımı hiçbir zaman fiilen hayata geçirilmedi - kadınlar evde bakım sağlamaları için hiçbir zaman desteklenmedi. Daha da kötüsü, anayasa sıklıkla kadının yerinin ev olduğu ve kadınları çalışma hayatından dışlayan politikaların kabul edilebilir olduğu yönündeki argümanları desteklemek için kullanıldı.

Şimdi, çifte referandumun bir parçası olarak, İrlanda vatandaşları anayasayı daha cinsiyet ayrımı gözetmeyen bir ifadeyle değiştirme şansına sahip olacaklar. Bunun yanı sıra anayasadaki "aile" tanımının evliliğin ötesine geçecek şekilde değiştirilip değiştirilmeyeceği de oylanacak.

Söz konusu olan nedir?

Referandum öncesinde bazı kafa karışıklıkları ortaya çıkmış gibi görünüyor; bazı gruplar kadınlara yapılan atfın kaldırılmasının kadınların evde kalıp çocuklarını büyütme haklarının ortadan kaldırılması anlamına geleceğini savunuyor.

Ancak gerçek şu ki, bu hüküm hiçbir zaman kadınların evde kalmasına yönelik herhangi bir hak doğurmamıştır. Aynı şekilde, devlete de bunu yapmak isteyenlere ekonomik destek sağlama yükümlülüğü getirmemiştir. Bunun başlıca nedeni, devletin bu tür bir desteği sağlamak için yalnızca "çaba göstermesini" gerektiren ifadelerdir.

Bu da hükümetin sadece çaba göstermesi gerektiği anlamına gelir - yardım etmek zorunda olduğu anlamına gelmez. Aslında, bu hükmü bu tür hakları sağlamak için kullanma girişimleri mahkemelerde başarısız olmuştur. Dolayısıyla, mevcut hüküm sadece bir anakronizm değil, aynı zamanda yararsız bir hükümdür. Hiçbir zaman olumlu bir yasal etkisi olmamıştır. Bunun yerine, devletin en temel yasasında, kadınların (erkeklerin değil) ev içinde yerine getirmeleri gereken görevleri olduğunun beyan edilmesiyle baş başa kalıyoruz.

Anayasanın bu bölümü uzun süredir tartışmalı olup, kaldırılması ya da değiştirilmesi yönünde pek çok öneri getirilmiştir. Bunlardan en sonuncusu, bu maddenin kaderi hakkında tavsiyelerde bulunmak amacıyla kurulan bir yurttaşlar meclisinden gelmiştir.

Bu meclis 2022 yılında maddenin cinsiyet ayrımı gözetmeyen bir alternatifle değiştirilmesi yönünde oy kullanmıştır. Ancak meclis aynı zamanda kelimelerin sembolik olmaktan öte bir anlam ifade etmesini de istedi ve Güney Afrika anayasasındaki benzer ifadelerden yola çıkarak devletin bakımı desteklemek için makul önlemler almasını zorunlu kılacak bir ifade önerdi. Önerileri değerlendirmek üzere kurulan bir parlamento komitesi de bu ifadeyi onayladı.

Ancak İrlanda hükümeti sulandırılmış bir versiyonu halka sunmaya karar verdi. Referandumda önerilen değişiklik şu şekildedir:

Önemli bir değişiklik - ancak kaçırılan bir fırsat

Bu ifade, reform için baskı yapanlar için bir hayal kırıklığıdır. Cinsiyetçi dili değiştirip kadının yerinin ev olduğu imasını ortadan kaldırsa da, devletin evde başkalarına bakarak çalışan insanlara destek sağlama taahhüdünü yerine getirmiyor. Bu kişiler, referandum öncesine kıyasla, bu temel işleri için kendilerini telafi edecek yardımlar veya haklar almayı daha fazla bekleyemezler.

Önerilen metin sadece "çaba" kelimesini "gayret" kelimesi ile değiştirmektedir. Bu da herhangi bir somut hakka ya da devletin yasal olarak tanınabilir bir yükümlülüğüne yol açma ihtimalinin düşük olduğu anlamına gelmektedir.

Dolayısıyla, tarihi bir anakronizm bu referandumda düzeltilecek gibi görünse de, İrlanda'dan hala eskimiş ve tepeden bakan bir dil içeren operasyonel olmayan bir maddeyi, biraz daha kabul edilebilir bir dile sahip yeni bir operasyonel olmayan madde ile değiştirmesi istenmektedir.

Her ne kadar olumlu bir hak ya da ödev ortaya çıkmayacak olması hayal kırıklığı yaratsa da, 21. yüzyılda İrlanda yaşamının gerçekliğini hiçbir şekilde yansıtmayan 1930'ların zihniyetinin anayasadan çıkarılması en azından bir gelişmedir ve kesinlikle evet oyu verilmeye değerdir.

(The Conversation)