Ege'nin geleneksel tatlıları

İzmir başta olmak üzere göç mutfağı ile renklenen Ege Bölgesi lezzetleri arasında tatlılarının yeri ayrıdır. Birçok tatlıya sahip olan Ege'nin antik çağdan başlayan tatlı kültürü Selçuklular döneminde İzmir, Aydın, Manisa ve Muğla' dan hüküm süren Aydınoğulları beyliği ile meyveli tatlılar, şerbetler, hamurlu ve sütlü tatlılarla çeşitlenmiş, Osmanlı döneminde tatlı konusunda zirve yaparken, imparatorluğun son zamanlarında Levantenler, Yahudiler, Rumlar, Ermeniler, Boşnaklar, Arnavutlar ve Tatarlar ile iyice zenginleşmiştir.

Günümüze kadar ulaşan tatlılar yanında artık sadece bazı evlerde yapılan tatlılar tariflerde yerini alıyor. En bilinen tatlı aynı zamanda bir sokak lezzeti olan şambalidir. Şambali bugün İzmir başta olmak üzere tüm Ege Bölgesinde her köşe başında bulunabilir. Şambali ucuz, yapımı kolay ve ticari olarak satması elverişli bir tatlı olduğu için bugüne kadar kolayca ulaşabilmiştir.

Lokma tatlısı tüm Türkiye'de yaygın iken bu tatlının Selçuklular'dan bugüne kadar aynı tarifle sadece İzmir'de ulaşabilmesi dikkat çekicidir. Saray lokması ile şekli ve pişirme tekniği farklı olan İzmir lokması ortası delikli ve iridir. Üzerine şerbet dökülerek, tatlı olarak tüketilmesi yanında tuzlu olarak da tüketilir. Özellikle köylerde tuzlu lokma yanında tulum peyniri ve zeytin ile hayır işlerinde, cenaze ve düğünlerde tercih edilmeye devam ediyor.

İncir uyutması, Kurbukinya ve Samsades

İncir uyutması en sevilen tatlılardan biri olan incir uyutması şifalı, lezzetli ve yapılması kolay bir tatlıdır. Kuru incir ve süt ile yapılan iki malzemeli tatlı sütün incir ile fermente edilmiş halidir. Hem evlerde hem restoranlarda bu tatlıyı kolayca bulabilirsiniz.

Sahil kesiminde en gözde tatlılardan biri Kurbukinya tatlısıdır. Adını küçük ama çok lezzetli bir bardacık türünden alır. Çeşme başta olmak üzere İzmir'de ve Aydın'da sık görülen tatlı İzmir'in Basmane ve Kemeraltı semtlerindeki esnaf pastanelerinde hala bulunuyor. İnce açılmış baklava hamurundan yufkanın rulo yapılıp iki parmak kesilerek kızgın yağda pişirilip üzerine şerbet dökülmesi ile yapılır. Hem lezzetli hem de maliyeti çok düşüktür.

Samsades tatlısı Seferihisar'a özgü bir tatlıdır. Ege adalarının birçoğunda da bulabileceğiniz tatlı artık sadece evlerde yapılıyor. İnce açılmış yufkadan muska böreği şeklinde hazırlanan tatlı çok lezzetlidir. Muskaların içine lor peyniri, şeker ve tarçın konulur kızartılarak hazırlanır ve üzerine şerbet ya da toz şeker serpilerek servis edilir. İç malzemesi servis tabağının ortasına da konur isteyen batırarak yer.

Gerdan tatlısı, Şeker işi, Girit Kurabiyesi

Gerdan tatlısı, İzmir ve çevresinin Selçuklu ve Osmanlı izleri taşıyan, üstelik etle yapılan tek tatlısıdır. Gerdan etinin iyice haşlanıp didiklenmesi, kuru meyve ve fındık, fıstık, badem, ceviz gibi kuruyemişler, tarçın, damla sakızı, gül suyu ile lezzetlendirilmesi ile yapılır. Gerdan etinin tatlının içinde apayrı bir hale gelmesi nedeniyle gastronomi uzmanlarının üzerinde en çok durduğu ancak restoranların menülerine girememiş, sadece kurban bayramında evlerde yapılan bir tatlı olarak yerini korur.

Çeşme başta olmak üzere sahillerde düğün, nişan, kız isteme gibi özel günlerin vazgeçilmez tatlısı şeker işidir. Gümüş ya da aynalı tepsiler içinde bohçalarla birlikte götürülen şeker işi artık sadece evlerde geleneksel olarak sürüyor. Bu lezzetli ve güzel tatlı ne yazik ki ticari üretime katılamamış.

İrmik, tereyağı, küllü su ile hazırlanan hamurun içine fırınlanmamış taze bademlerin toz haline getirilen pudra şekeri ile hazırlanan iç harcı poğaça gibi hamurun içine yerleştirilir ve ay şeklinde pişirilir. Fırından çıkıp soğuyunca üzerine gül suyu ve tarçın ve arzu edilirse pudra şekeri serpilir.

Değişik tarifleri olan bu tatlı Girit göçmenleri tarafından içine kuru üzüm ve portakal suyu konularak yapılırken, yerli halk zeytinyağı ve küllü suyla aynı kurabiyeyi içine limon ya da portakal kabuğu rendesi koyarak yapar. Bir çeşit babaanne kurabiyesidir ve uzun kış gecelerinde akşam ziyaretlerinde mutlaka yerini alır. Girit kurabiyesi günümüzde birçok pastanede yapılırken artık içine zeytinyağı yerine bitkisel yağlar konulması nedeniyle lezzeti farklı hale gelmeştir.

Kaymaçina, Paluze, Su muhallebisi

Süt helvası da denilen kaymaçina aslında Balkan asıllı bir tatlıdır ve göçlerle Ege Bölgesine ulaşmıştır. Süt, un ve şeker ile hazırlanan muhallebinin fırınlanarak üzerinin kızartılması ile pişan bu tatlı hem hafif hem lezzetli hem de çok az maliyetlidir.

Ege Bölgesi'nde pelte diye de adlandırılır ve yılın her ayı her türlü meyve ile nişastanın az şekerle buluşması ile yapılan bu tatlı, ceviz ve yer fıstığı ile de zenginleştirilir. Itır, gül suyu gibi aromatik bitkilerle lezzetlendirilir.

Tüm Ege Bölgesi'nde düğünlerin, tüm yemeklerin vazgeçilmez tatlısı olan su muhallebisi yakın zamana kadar sokak lezzeti olarak yer alırken günümüzde daha çok evlerde ve bazı pastanelerde sürüyor. Ege Bölgesi'nde su muhallebisi pudra şekeri yerine üzerine dut, üzüm ya da keçi boynuzu pekmezi dökülerek daha çok sevilir.